Դերբայներ

անորոշ- ել, ալ
ենթակայական- ող, ացող
հարակատար- ած, ացած
համակատար- ելիս, ալիս
անկատար- ում
վաղակատար- ել, ացել
ապակատար- ելու, ալու
ժխտական- ի, ա

Անորոշ, ենթակայական, հարակատար, համակատար դերբայերը կարող են նախադասության մեջ հանդես գալ որպես առանձին բառ։ Դրանք կոչվում են անկախ։ Մյուս դերբայները գործածվում են օժանդակ բայերի հետ, հանդես են գալիս, որպես ստորոգյալներ և կոչվում են կախյալ։

 

Advertisements

Քերականություն

1.    Ըստ տրված կաղապարներիբարդ նախադասություններ կազմի՛ր:

Ե՛վ  ես այսօր եկա դպրոց և՛ նա։

Ոչ նա գնաց թատրոն,ոչ իր քույրը։

Թե՛ երեխաններն էին ուրախ , թե՛ նրանց ծնողները։

Կա՛մ ես կհաղթեի մրցույթում,կա՛մ հակառակորդը

2.    Տեքստը մեկ նախադասությամբ փոխադրի´ր:

Սըր Ուոլթըր Ռլեյնը (անգլիացի պետական գործիչ և ծովագնացԱմերիկայից Անգլիա բերեցերկու բույս՝ կարտոֆիլն ու ծխախոտըՀավանաբարնա Անգլիայում առաջին ծխողն է եղել:
Մի երեկոերբ աշխատասենյակում նստած իր ծխամորճն էր ծխումհայտնվեց ծառան՝ մի նամակձեռքինՎերջինս ծխող մարդ երբեք չէր տեսել և կարծեսթե տերն այրվում էՆա նամակը գցեց ևահաբեկված դուրս վազեց՝ գոռալով.
Տերս այրվում էտերս այրվում էծուխը դուրս է գալիս նրա քթից ու բերանից:
Հետո շտապ մի դույլ ջուր բերեց և տիրոջ վրա լցրեցՎերջինս չհասցրեց անգամ բացատրելթե  ի´նչ է իր ձեռքինը:

 

Պատմվածքը այն մասին էր,թե ինչպես է ծխախոտ ներկրողը մի օր ծխում,և երբ ծառան մտնում է ներս կարծում է թե տերը այրվում է փորձում է օգնել և ջուր է լցնում վրան։

3.Կետադրի՛ր նախադասությունները:

Հույները ծովերի աստված Պոսեյդոնին եզ էին զոհաբերում `որպես ջրային տարերքի հզորությանխորհրդանիշ:
Քարակերտ ու կղմինդրածածկ փոքրիկ տունը՝ որպես շքեղ ապարանք , առանձնանում էր գյուղիխարխուլ տների մեջ:
Նկարահանող խցիկի մոտ անփույթ կանգնած էր Ջեկը ՝ իբրև իր արժեքն իմացող անփոխարինելիօպերատոր:
Տուփից ուղիղ դեպի կինը դուրս թռավ թունավոր կանաչ օձը ՝ իբրև դիպուկ նետվածփետտրագնդակ:
Իբրև սուրացող շնաձկանը կպած խխունջներ՝ կառչել էինք վազող կենդանուց:
Լեռների ու բլուրների մեծ մասը ՝ որպես հրաբխային ժայթքման զավակներ , վեր են նետվածստորերկրյա հզոր ուժերի կողմից:

4. Ընդգծված բառերն ու բառակապակցությունները ուղղի՛ր:

Բացի աղջկանից, բոլորն ուզում էին ուրիշ քաղաք տեղափոխվել:
Սիրահարված եմ ձեր երկրին:
Հալվումմաշվում էր հարազատ տան ու ընկերների կարոտից:
Կարոտում էր անգամ իրենց փողոցի ծառերին:
Ի՞նչ է նշանակում ընկերությանը դավաճանել:
Խոսքը վերաբերում է քեզ ու քո ցանկություններին:
Ինչպե՞ս ես վերաբերում նրանց:
Քույրս երրորդ դասարան է:
Բաժակը ձեռքն էրոր մտավ։
Շատ լավ է տիրապետում անգլերենը:
Մուգ ակնոցներիդ պատճառով աչքերդ չեմ տեսնում:

5.Սխալ կազմված բայաձևերը ճշտի՛ր:

Ինչոր մութ մարդկանց հետ էր կապնվել:
Տղաները վիճվում էին բակումու վեճը կատակի նման չէր:
Դեռ շատ կտուժվես՝ ինձ չլսելով:
Խոսքս քեզ չի վերաբերվում:

6.Փակագծերում տրված բայը պահանջված ձևով գրի՛ր:

Պարզվում էոր մարդու առողջական վիճակը նախ և առաջ (կախվելէ մարդկայինհարաբերություններիցՆախանձըօրինակոչ միայն որդի նման (կրծելմարդու հոգին և(տակնուվրա անելէությունըայլև (առաջացնելստամոքսի խոց ու արյան ճնշմանհիվանդություններԱհա թե ինչու են ասում. «Եթե (չցանկանալտառապելմի՛ նախանձիր»:Զրպարտությունըվիրավորանքըշողոքորթությունըանտաշ վերաբերմունքն ու հայհոյանքընիկոտինի ու ալկոհոլի նման (թունավորելնաև մարդու օրգանիզմը:
Երկրում առաջին ծխողները եգիպտական փարավոններն (լինել):
Մ.թ.աերկրորդ հազարամյակին վերաբերող մի թանգարանում հնագետները ծխելուհարմարանքներ (գտնել):Սենյակները ներկելիս պատուհաններն ու դռները փակ պիտի լինեն,որովհետև միջանցիկ քամին ու խոնավ օդը չեն թողնումոր ներկը հավասարապես (չորանալ):

7.Ավելորդ բառերը հանի՛ր և նախադասություններն ուղղի՛ր:

Հավանաբար հաջողությամբ կպսակվի նախարարի այս նոր ձեռնարկը երևի:
Սրա հիման վրա կլինի հիմքը:
Մի հատ լուրջ հակաճառություն ունեմ:
Դուք չափազանցացնում եք վտանգը:
Խոսքը գնում է նրա մասին:
Ի՞նչ բան է հարբուխը:
Ի՞նչ բան են մթնոլորտային ճակատները:
Հաճելի տեսք չի թողնում:
Հեռախոսը դա շքեղություն չէ:
Դու անպայման մեծ հաջողության կհասնես երևի:
Բանն ինչո՞ւմն է,- հարցրեց ոստիկանը:

8.Պատմությունը դարձրո՛ւ ներկա ժամանակովՏրված և ստացված տեքստերում ո՞րնախադասությունները լրիվ համընկան:

Մեր կապիկը մի աֆրիկացուց ենք ձեռք բերելորը վառ անհատականությամբ ույուրահատուկ հումորով օժտված մի էակ էԱմեն օր նրան դուրս ենք տանում ու կապում ծառինԱռաջին երկու օրը խելոք նստում է տան մուտքի մոտու նրա կողքով չընդհատվող հոսանքովանցնում են որսորդներըմեզ սննդամթերք բերող պառավ կանայքխումբ- խումբ վազում են խխունջներ ու միջատներ բերող փոքրիկ տղաներըՄենք ենթադրում ենքոր այդ անդադարշարժումը կզվարճացնի ու կհետաքրքրի կապիկինԱյդպես էլ լինում էՆա շատ շուտ գլխի ընկավոր պարանի երկարությունն իրեն թույլ է տալիս թաքնվել բակի դռնակի մոտև օգտվեց դրանիցՀենց, որ ոչինչ չկասկածող մի աֆրիկացի բակ է մտնումկապիկն իսկույն դուրս է ցատկումդարանից ու բռնում խեղճի ոտքըՀետն էլ այնքան սոսկալի ճղճղոց է գցումորին նույնիսկամենապինդ նյարդերն ունեցող մարդը չի դիմանում:

9.Բաղադրյալ բառեր կազմի՛ր միայն տրված բառերի արմատներով:

ահայրապետսահմանազորդիմադիրխաչակնքելծանրակշիռգլխարկ,
բզվարթաբանձայնասփյուռլուսապսակաստղագուշակմեղմաշունչկանխավճարբարետես,ժպտալից:

10.Պատմությունը շարունակի՛ր:

Տիեզերանավի բոլոր ուղևորներն արդեն տեղերում էինշարժասանդուղքը հեռացելդուռն ամուրփակվել էրև ուղեկցորդուհին թռիչքի մասին էր հայտարարումԲայց դեռ վախենում էիորհանկարծ կզղջան մեզ այդ վտանգավոր թռիչքին թողնելու համարկիջեցնեն և մեր բոլոր ջանքերնապարդյուն կանցնենԲայց հանկարծ մի ահավոր աղմուկ սկսվեցնավը ցնցվեց ու թափովպոկվեց տեղից:
Մխրճվում ենք երկնքի մեջսլանում ենք դեպի աստղերը:

11.Հոմանիշներից յուրաքանչյուրով նախադասություն կազմի՛ր:

աերկարելձգվել,
բաղքատխեղճ,
գգույներանգ:

12. Տրված առածներն ընդգծված բառերի հականիշների օգնությամբ լրացրո՛ւ:
Ամառվա փուշը՝ …..
Բարեկամ կորցնելը հեշտ է, …..:
Դուրսը՝ քահանա, …………..
Գիտունին գերի եղիր, ………..:
Գիտունի հետ քար քաշի, ……….:
Իր աչքի գերանը չի տեսնում, ……….:

13. Նախածանցն այնպիսի վերջածանցով փոխարինի՛րոր բառի իմաստը չփոխվի.

դժգույնանպոչանկուռ (անթև), անքունանգլուխթողնել:

 

14. Տրված բառերի տարբեր իմաստներով  նախադասություններ կազմի՛ր և ցո՛ւյց տուրթե ինչկարող են նշանակել.
Սրիաղիմարտորդի:

15. Գծիկները ը կամ ն մասնիկով (հոդովփոխարինի՛ր:

Ժողովուրդներ– տարբերվում են իրենց արտաքին տեսքովլեզվով ու սովորույթներով:Ժողովուրդներ– իրենց արտաքին տեսքովլեզվով ու սովորույթներով են տարբերվում:
Աստղադիտակ– դանիացի ապակեգործներ– են ստեղծելԱստղադիտակ– ստեղծել են դանիացիապակեգործներ-:
Եվրոպացիներ– առաջին անգամ արևածաղիկ– տեսան մեքսիկական տափաստաններումերբհայտնագործեցին Աերիկա-: Արևածաղիկ– առաջին անգամ եվրոպացիներ– տեսան մեքսիկականտափաստաններումերբ հայտնագործեցին Ամերիկա-: Եվրոպացիներ– մեքսիկականտափաստաններում առաջին անգամ տեսան արևածաղիկ-, երբ հայտնագործեցին Ամերիկա-:
Գառնիի սյունազարդ տաճար– (մ.թ. 77 թվականՄիհր  աստծո պատվին է ստեղծվելԳառնիիսյունազարդ տաճար–  ստեղծվել է (մ.թ. 77 թվականՄիհր  աստծո պատվինՄիհր աստծոպատվին է ստեղծվել Գառնիի սյունազարդ տաճար– (մ.թ. 77 թվական): Միհր աստծո պատվինԳառնիի սյունազարդ տաճար– է ստեղծվել (մ.թ. 77 թվական):

Գործնական աշխատանք

1․ Արտագրե՛լ նախադասությունները՝ փակագծերում տրված գոյականները անհրաժեշտ հոլովով, առումով և թվով գրելով համա- պատասխան տեղերում։

1. Սարի գագաթին երևում էին մոտակա գյուղի բոլոր տները, իսկ ճերմակ մշուշի մեջ նշմարվում էր մեկ այլ գյուղ։ (գյուղ, գագաթ, մշուշ) 2. Ասֆալտապատ ճանապարհով սլացող մեքենան կանգ առավ ճամփեզրի ցայտաղբյուրի մոտ, և մեքենայից ելավ վարորդը՝ մի ալեհեր մարդ։ (ճամփեզր, մեքենա, ճանապարհ) 3. Մեր շուրջը սփռված դաշտում երևում էին աշխատող մարդիկ, որոնք երբեմն հայացքենրը ուղղում էին մեր կողմը։ (հայացք, դաշտ, մարդ) 4. Այդ հինավուրց ձեռագրերում արժեքավոր տեղեկություններ կային, որոնք խիստ հետաքրքրեցին գիտաժողովի մասնակցող մասնագետներին։ (տեղեկություն, ձեռագիր, գիտաժողով) 5. Ամբողջ օրը աշխատած վարպետը գործն ավարտել էր, և հիմա գոհունակությամբ նայում էր իր Ժաշխատանքի արդյունքին։ (գոհունակություն, վարպետ, օր) 6. Գեղարվեստական նոր ֆիլմի ցուցադրումը ավարտվել էր, և հանդիսատեսը խումբ-խումբ ելնում էին դահլիճից։ (հանդիսատես, դահլիճ, ցուցադրում) 7. Նրա աշխատանքի վայրի մոտ գտնվող փողոցում վերջերս նոր խանութ է բացվել, որտեղ վաճառվում են բազմազան իրեր։ (իր, փողոց, վայր) 8. Աստղերը մեկ-մեկ մարում էին երկնքում, փչում էր վաղորդյան սառը քամին, և լիճը, թեթև ծփանքով արթնանում էր ուշ աշունը երկար գիշերվա նիրհից։ (քամի, երկինք, աշուն) 9. Երկրորդ կուրսի ավագը բերել էր հաջորդ քննության հարցաշարը, և տարբեր շարքերում նստած ուսանողները դասագրքերում որոնում էին հարցերին վերաբերող թեմաները և տետրում նշում էջերը։ (քննության, դասագիրք, կուրս) 10. Վերջերս կազմակերպված մրցույթին մասնակցեցին արվեստի դպրոցի սովորող շատ երեխաներ, որոնց աշխատանքներն արժանացան տարբեր մրցանակների։ (մրցույթ, մրցանակ, դպրոց)

2․ Կազմել տրված բառերի հոգնակի ձևերը․

Սարալանջ- սարալանջեր
ռւս- ուսեր
արձակագիր- արձակագիրներ
նուռ- նռներ
հողաթումբ- հողաթմբեր
հորաքույր- հորաքույրեր
մատ- մատներ
արքայադուստր- արքայադուստրեր
հարս- հարսներ
մեծատուն- մեծատուններ
լրագիր- լրագրեր
նստացույց- նստացույցներ
խմբագիր-  թագակիր, կողմնացույց, ձեռագիր, համերգ, հանքահոր, սպա, հանքափոր, վերնագիր, վիպագիր, ռազմերգ։

3․ Տեքստը հարստացնել ածականներով․ Չնայած շոգին՝ օրիորդն առանց հովանոցի էր ու քայլելիս մի տեսակ թափահարում էր ձեռքերը։ Մի օր՝ կեսօրից հետո, հանկարծ շոգենավի սուլիչը ազդանշան տվեց, և բոլոր ճամփորդներն իրենց խցիկներից վազեցին դուրս՝ տեղեկանալու՝ ինչ է պատահել։ Եղել է արդյոք այս պատմությունը, թե՞ մի հեքիաթ է, դժվար է ասել, բայց կա գյուղը, կան քարանձավները, կա գյուղը, կա գերեզմանը, իսկ գերեզմանի վրա՝ ոչ մի անուն։ Ա․Բ․

4․ Հորինիր փոքրիկ պատմություն՝ «Ես այգեգործ եմ» թեմայով, օգտագործիր ածականներ։

5․ Գրե՛լ բառերով։ 9, 12, 99, 50, 60, 70, 80, 100, 1938, II, III, IV։

6․Խմբավորիր թվականները՝ կազմությամբ պարզ (արմատական), 1. տասնինը, երեսուն, ինը 2. քառասուն, մեկ, հազար 3. յոթ, միլիարդ, հարյուր 4. տասը, երկու, տասնմեկ 5. ինը, միլիարդ, քսանչորս 6. տասնութ, քսանութ, հարյուր 7. տասնմեկ, երեսուն, երեք 8. տասը, երկու, տասնմեկ