Թեմա 7- Հայոց նախաքրիստոնեական հավատքը, գրավոր մշակույթ

  1. Հայկական պետականությունների դիցարանները։
  2. Գրավոր մշակույթ

1.Հեթանոսություն- բազմաստվածություն

Դիցարան-Աստվածների տուն, պանթեոն, ընտանիք, համախումբ

  • Հայկ-Արատտա երկրի հովանավոր աստված, արարչագործ, Հայաստանի Աստծո որդին (բազմաստվածությունից հետո Հայկ համարվել է մեր ազգի նախնի նահապետը)

Վանի թագավորության դիցարան-Մհերի դուռ (Խալդյան դարպաս)-Խալդ,Թեյշեբա, Շիվինի

Նոր դիցարան՝

  • Արսմազդ-Նոր դիցարանի ղեկավար,երկնքի ու երկրի արարիչ։
  • Անահիտ-Ոսկեմայր, Հայոց աշխարհի փառքը, հովանավոր և պահապան աստվածուհին։
  • Վահագն-Ռազմիկ, քաջության աստված
  • Աստղիկ-լույսի, սիրո և գեղեցկության դիցուհի (վարդավարի տոնը, Մշո դաշտ)
  • Նանե-մայրության և ընտանիքի պահապան դիցուհի
  • Արեգ-արեգակի, լույսի,արդարության աստված
  • Տիր-դպրության, գրի-գրականության և արվեստի աստված
  • Վանատուր-հյուրընկալության աստված
  • Միհր-

2․

  • 405թ Մաշտոցյան գրերի ստեղծում Հույն պատմիչ-Փիլոստրատոս
  • Արշակ I արքայի ժամանակ հայկական գրերի մասին (34-35թթ)
  • 235թ-Ժամանակագրություն հույն պատմիչ-հայերին դասում է սեփական գիր ունեցող ժողովուրդների շարքում։

 

  • Ագաթանգեղոս-վկայում է Հայկական նշանագրերի, նախաքրիստոնեական Հայաստանում դպրության Սիր աստծո պաշտամունքի մասին։

 

  • Մովսես Խորենացի (5-րդ դարի պատմիչ,պատմահայր)-տեղեկացնում է, որ 2-3րդ դարում Բարձր Հայքի՝ Անի ամրոցում պահվում էր մեհենական պատմագրության դիվանը (արխիվ)։

 

Continue reading Թեմա 7- Հայոց նախաքրիստոնեական հավատքը, գրավոր մշակույթ

Advertisements

Ավատատիրության ձևավորումը և Քրիստոնեության ընդունումը

Վաղ միջնադարում կային հողատիրության մի քանի ձևեր կային. 1.հայրենական կամ հայրենիք-հորից որդուն ժառանգաբար փոխանցվող հողեր 2.պարգևականք-ծառայության դիմաց տրվող հողաձև 3. Գանձագին-առք ու վաճառքով ձեռք բերված հողատեսակ 4. Վանքապատկան կամ եկեղեցապատկան հողեր-եկեղեցիներին և վանքերին պատկանող հողատեսակ 5. համայնական-ամբողջ համայնքին պատկանող հողեր Ոստան հայոց- Արտաշատ մայրաքաղաքի գվառը, որտեղ կենտրոնացած էր արքունի հողային տիրույթները։(այստեղ ապրում էին, թագավորը, թագուհին, որդիները)
Սեպուհ-արքայական ընտանիքի կրտսեր անդամներ(արքայազներ) Ավատատիրական աստիճանակարգություն- ենթակայության համակարգ, որը գլխավորում էր թագավորը, թագավորից հետո խոշոր նախարարները կամ բդեշխները, հետո գործակալ նախարարները, վերջում սեպուհները։ Տանուտերական Հայաստան- մարզպանական Հայաստան, նախարարական տան գլխավորը կոչվել է տեր կամ տանուտեր Ավատատիրական հասարակությունը բաժանված էր երկու դասի. Ազատներ-խոշոր և միջին հողատեր ազնվականությունը(նախարարներ, եկեղեցական հոգևորականություն, մանր ազնվականություն
Անազատներ- ստորին դաս(առևտրականներ, քաղաքացիներ, գյուղացիներ, արհեստավորներ, շինականներ)
Առաջին դար. Քրիստոնեության ստեղծումը կամ առաջացումը, Քրիստոս Թադեոս և Բարդուղիմեոս առաքյալների(Հայոց եկեղեցու հիմնադիրները, քրիստոնեության առաջին քարոզիչները)

Continue reading Ավատատիրության ձևավորումը և Քրիստոնեության ընդունումը

Մաս 2 Միջին դար

Միջին շրջան
1) Ավատատիրության ձևավորումը և Քրիստոնեության ընդունումը
Ավատատիրություն
Միջնադարյան հասարակություն, որի հիմքում ընկած էր մասնավոր սեփականությունը կամ կալվածատիրական հասարակությունը։

Ավատ
Մասնավորհողային կալվածք, ավատատիրական հասարակություն։

Վաղ միջնադարում կային հողատիրության մի քանի ձևեր կային.
1.հայրենական կամ հայրենիք-հորից որդուն ժառանգաբար փոխանցվող հողեր
2.պարգևականք-ծառայության դիմաց տրվող հողաձև
3. Գանձագին-առք ու վաճառքով ձեռք բերված հողատեսակ
4. Վանքապատկան կամ եկեղեցապատկան հողեր-եկեղեցիներին և վանքերին պատկանող հողատեսակ
5. համայնական-ամբողջ համայնքին պատկանող հողեր

Continue reading Մաս 2 Միջին դար

Թեմա 4-Մեծ Հայքի թագավորությունը Արտավազդ II-ի օրոք

  1. Մարկոս Կրասոսի Արշավանքը
  2. Մարկոս Անտոնիոսի արշավանքը

 

Պատասխաններ

1.

  • Արտավազդ II  Ք․ա 55-34թթ
  • Ք․ա 54թ․ Հռոմի արշավանքը Պարթևաստանի դեմ՝ Կրասոս զորավարի գլխաորությամբ։
  • Ք․ա 53թ․ Խարանի ճակատամարտը՝ Օրորտես II Պարթևաստանի արքա ով ուղարկց Սուրեն Զորավարին Կրասոսի դեմ։ Հայ-պարթևական դաշինք Արտավազդ II-ի և Օրոդես II-ի միջև։ (Օրոդես II-ի որդու՝ Բակուրի և Արտավազդի քրոջ ամուսնությունը)

2.

  • Ք․ա 38թ․-Հրահատը գրավեց հոր՝ Օրդեոս II-ի գահը։
  • Ք․ա 36թ․ հռոմեացի զորավար Անտոնիոսի Պարթևական արշավանքը, հարյուր հազարավոր զորքով ( քառասունչորս հազար զորք )
  • Ք․ա 34թ Անտոնեոսի հարցակումը Հայաստանի վրա։ Անտեոսի ընտանիքի ձերբակալումը և տանելը Եգիպտոս։ Արտաշես II ՝ Արտավազդ II-ի  որդին և հաջորդողը։ (Ք․ա 30-22թթ)
  • Ք․ա 31թ Արտավազդ II-ի և իր կնոչ մահապատիժը, իսկ երկրու որդիները մնացին պատանդ Հռոմում։

Թեմա 5- Մեծ Հայքի Արշակունյաց թագավորությունը 1-3 դարերում

  1. Տրդատ III-ի գահակալությունը

Պատասխաններ

1.

276թ․-Տրդատի հաղթական մենամարտը

287թ․-Տրդատի վերադարձը Հայաստան և բազմելը գահին։

  • Եկեղյաց գավառ-Անահիտ աստվածուհու պաշտամունքի կենտրոն
  • Խոր Վիրապ-Գրիգորի բանտարկության վայրը (13 տարի)
  • Հռիփսիմյան քույրեր-Հռոմի կայսր Դիոկղետիանոսի հետապնդումներից խուսափող և Հայաստան փախած քրիստոնյա քույրերը։

 

301թ-Քրիստոնեության հռչակումը Հայստանում որպես պետական կրոն։

296թ-Պարսից զորքը պարտության մատնելով հռոմեական բանակին հյուսիսային միջագետքում մտնում է Հայաստան։

297թ-Ոսխայի ճակատամարտ (Բաեն գավառ)

298թ-Մծբենի հաշտության պայմանագիրը։( 40 ամյա, Հռոմի և Հայաստանի միջև)

287, 298- 330թթ-Տրդատ Գ․

Թեմա 6 – Հին Հայստանի մշակույթը

  1. Հայկական մշակույթի ակունքները
  2. Հայկական առասպելներ և վիպերգեր

Պատասխաններ

1․

  • Առասպելներ, վիպերգեր, կրոնական հավատալիքներ և սովորույթներ- Հայկական մշակույթի տարրեր, տոհմացեղային միությունների և վաղ պետական կազմավորումների շրջանում։
  • Ժայռապատկերներ- Հայկական մշակույթի նյութական վկայություն (որսորդական, անասնապահական․․․) տեսարաններ։
  • Հնագիտական պեղումներ- Հայկական մշակույթի նյութական վկայություններ (Հնագույն բնակավայրեր, դամբարաններ․․․)

 

2.

Առասպել- Աստվածների, սրփազան վայրերի, նախնիների և հեևոսների մասին ստեղծված հնագույն ավանդապատումներ։ (Ոչ իրական, չաձազանցված)

  • Վահագնի ծնունդ
  • Հայկ և Բել
  • Սասունցի Դավիթ
  • Շամիրամ և Արա գեղեցիկ
  • Տորքանգեղ

Հայկական վիպերգեր- իրապատում, որոնք հիմնված են պատմական հավաստի դեպքերի վրա, որոնց հերոսները պատմական կերպարներ են։

  • <<Տիգրան և Աժդահակ>>- Ք․ա 6-րդ դար, հայոց արքա Տիգրան Երվանդյան, Մարաստանի արքա Աժդահակ,պարսից արքա Կյուրոս Մեծ։

 

Արտաշեսի վիպերգաշար

  • <<Երվանդ և Արտաշես>>(Արտաշես և Երվանդ IV)
  • <<Արտաշես և Սաթենիկ>> (Արտաշես արքա և ալանանց արքայադուստր՝ Սաթենիկ)
  • <<Արտաշես և Արտավազդ>>(Արտաշեսի և որդի Արտավազդի բողոքի մասին)

Թեմա 7- Հայոց նախաքրիստոնեական հավատքը, գրավոր մշակույթ

Ենթահարցեր

  1. Հայկական պետականությունների դիցարանները։
  2. Գրավոր մշակույթ

 

Պատասխան

1.

Հեթանոսություն- բազմաստվածություն

Դիցարան-Աստվածների տուն, պանթեոն, ընտանիք, համախումբ

  • Հայկ-Արատտա երկրի հովանավոր աստված, արարչագործ, Հայաստանի Աստծո որդին (բազմաստվածությունից հետո Հայկ համարվել է մեր ազգի նախնի նահապետը)

 

Վանի թագավորության դիցարան-Մհերի դուռ (Խալդյան դարպաս)-Խալդ,Թեյշեբա, Շիվինի

Continue reading Թեմա 7- Հայոց նախաքրիստոնեական հավատքը, գրավոր մշակույթ