Ստեփան Զորյան

Կարճ կենսագրություն
Ստեփան Եղիայի Առաքելյանը ծնվել է 1889 թվականի սեպտեմբերի 15-ին Վանաձորում, գյուղացու ընտանիքում։ 1896-1898 թվականներին Ստեփանը նախագիտելիքներ է ստացել Զաքար վարժապետի «գաղտնի դպրոցում», ապա ընդունվել է ծննդավայրի նորաբաց ռուսական ուսումնարան, որն ավարտում է 1904 թվականին: 1906 թվականին մեկնում է Թիֆլիս՝ Ներսիսյան դպրոց ընդունվելու համար, բայց նյութական ծանր վիճակը հարկադրում է աշխատանքի անցնել տպարաններից մեկում որպես սրբագրիչ, իսկ հետո «Սուրհանդակ» թերթում որպես թարգմանիչ։ 1912-1919 թվականներին աշխատում է «Մշակի» խմբագրությունում թարգմանիչ և ոճաբան։ 1919 թվականին գալիս է Երևան։ 1919-1920 թվականներին աշխատել է «Հայաստանի կոոպերացիա» ամսագրում: 1930-1934 թվականներին աշխատել է «Հայկինո»-ում՝ որպես գրական կոլսուլտանտ, 1950-1954 թվականներին՝ Հայաստանի խորհրդային գրողների միության քարտուղար է եղել: Եղել է ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդին կից տերմինաբանական հանձնաժողովի, «Հայաստան» հրատարակչության գեղարվեստական խորհրդի, Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանի, ՀԽՍՀ ԳԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտիգիտական խորհուրդների, Հայկական սովետական հանրագիտարանի գլխավոր խմբագրության անդամ և հանրագիտարանի գրականության գիտաճյուղային խմբագրության խորհրդի նախագահ: Մասնակցել է Խաչատուր Աբովյանի, Ռափայել Պատկանյանի, Հովհաննես Թումանյանի երկերի ակադեմիական հրատարակություններին: 1929-1935թվականներին ընտրվել է ՀԽՍՀ Կենտգործկոմի անդամ: 1962 թվականից եղել է ԽՍՀՄ լենինյան մրցանակաբաշխության պետական կոմիտեի անդամ՝ ընտրվել է Հայկական ԽՍՀ Գերագույն խորհրդի պատգամավոր: 1965 թվականից՝ ՀԽՍՀ Նախարարների խորհրդին առընթեր գրականության, արվեստի և ճարտարապետության պետական մրցանակների հանձնաժողովի նախագահ: Նրա ստեղծագործությունները թարգմանվել են ռուսերեն, ուկրաիներեն, բելոռուսերեն, վրացերեն, ադրբեջաներեն, մոլդավերեն, լիտվերեն, էստոներեն, քրդերեն,չեխերեն, լեհերեն, բուլղարերեն, ռումիներեն, սլովակերեն, հունգարերեն, շվեդերեն, գերմաներեն, ֆրանսերեն, անգլերեն, իսպաներե0ն, արաբերեն, չինարեն: «Հայֆիլմ»-ը Ստեփան Զորյանի «Ջրհորի մոտ» պատմվածքի հիման վրա նկարահանել է համանուն կինոնկարը 1968 թվականին, «Հեղկոմի նախագահը» պատմվածքի մոտիվներով՝ համանուն կինոնկարը 1977 թվականին: Հինգ-վեց տարվա ընթացքում լույս են տեսնում «Ցանկապատ», «Հազարան բլբուլ», «Ծովանը» , «Պատերազմ», «Խնձորի այգին» ժողովածուները։ Մինչև պատերազմը գրում է «Մի կյանքի պատմություն» վեպը, պատերազմի տարիներին «Պապ թագավորը», հետպատերազմյան շրջանում՝ «Հայոց բերդը» և «Վարազդատ» վեպերը։ Վախճանվել է 1967 թվականի հոկտեմբերի 14-ին Երևանում։ Թաղված է Կոմիտասի անվան պանթեոնում:

Վերլուծություններ

Պապն ու թոռը
Անհայտ Թելեր

Ձայնագրություններ

Սպիտակ տան բնակիչները

Ծերունին ազատ ժամերին սիրում էր պտտել անտառում։ Ամառվա և աշնան օրերին նա երկար տարածություններ էր անցնում չոր փայտ ու պտուղներ հավաքելու։ Այդպիսի դեպքերում ծեր, բրդոտ շունը զառամ քայլերով միշտ հետևում էր տիրոջը, իսկ պառավը շեմքում՝ ձեռը ճակատին, նայում էր նրանց ետևից։ Մի անգամ՝ գարնանը, այդպիսի շրջագայությունների ժամանակ, ծերունին շան շնորհիվ գտավ եղնիկի մի փոքրիկ ձագ՝ սուր–սուր ականջներով, որն այնուհետև դարձավ ծերերի հոգատարության ամենասիրելի առարկան։ Սկզբում փոքրիկ կենդանուն նրանք կերակրում էին գյուղից բերած կաթով, ապա երբ նա սկսեց իրեն հավաքել, նրան ուտեցնում էին թրջած հաց, սառը կերակուր, կանաչ խոտ և ծառի տերև։ Պետք էր տեսնել, թե ինչպես ծերերը խնամքով, փոխեփոխ խոտ էին մոտեցնում փոքրիկ եղնիկի դնչին, ինչպես էին գուրգուրում նրան և սովորեցնում ման գալու եղանակը։ Պառավը նրա համար փափուկ խոտերից շինել էր մի անկողին, ուր միշտ հանգիստ մշշոցով հանգստանում էր փոքրիկ կենդանին։ Քնած տեղը նա այնքան անօգնական ու թույլ էր երևում, որ պառավը երկյուղով մտածում էր, թե չլինի մի բան պատահի նրան։

Ցանկապատ

Ու երկուսն էլ վիրավորվում էին և ավելորդ խոսքեր ասում իրար։ Նրանց ձայնի վրա տներից իսկույն դուրս էին թափվում որդիները, կանայք. հարսները գլուխները հանում էին դռներից կամ լուսամուտներից, երեխաները վազում էին խաղի տեղից, ու սկսվում էր լեզվակռիվ. բոլորն էլ խոսում էին միասին և աշխատում միանգամից մի քանի խոսք ասել։ Մի երկու րոպեում իրար գլխով էին տալիս հին ու նոր, կրկնում էին այն բոլորը, ինչ ասել էին անցյալ տարի, և ասում էին բաներ, որ երբեք չէին ասել. կամ ծաղրում էին իրար պակասություն ու խոսելու ձև։ Թևոսը հեգնում էր Մինասի բարձր հասակն ու «սարսաղ» մտքերը, Մինասը զարմանում էր նրա կարճ բոյի ու մեծ-մեծ խոսքերի վրա։ Հաճախ դիմում էին հայհոյանքի կամ շոշափում ոսկորները վաղուց մեռած ծնողների.— «Քո հերն ի՞նչ էր. մեր գութանի խոփը կերավ»… Երբեմն էլ փորձում էին հարձակվել իրար վրա, բայց հարևանները միջամտում էին, համոզում, խնդրում՝ հանգիստ լինել։ Մեծերին նայելով՝ հայհոյում էին միմյանց և երեխաները, իսկ կանայք քիթները վեր քաշելով, ցանկապատի երկու կողմից չանչում էին իրար.

 

Advertisements

Այսպես անցավ առաջին օրը Սևանում

Եկանք Սևան։ Շատ էի կարոտել այս բնությունը, լճի հանգստացնող ձայնն ու այն միջավայրը, որը ստեղծվում է, երբ սովորողներն աղմկում են, խաղում ու կատակներ անում։
Վերջին անգամ մի ամիս առաջ էի եկել Սևան`Ժայռ, ու անհամբեր սպասում էի հուլիսի 27-ին, որ կրկին նոր հիշողություններ ստեղծեի ու մի լավ կտրվեի Երևանի շոգ եղանակից։
Առաջին օրը Սևան հասնելուն պես նորեկներին ծանոթացրինք տեղանքի հետ, հետո միանգամից տեղավորվեցինք։ Դրան հետևեց ճաշի պատրաստությունը։ Ճաշեցինք ու հետո գնացինք ափ` լողալու, ուրախանալու, զրուցելու։ Ոմանք լողացին, ոմանք նկարվեցին։ Հենց այսպես էլ ստեղծվեց ընտանեկան հարմարավետ միջավայրը։
Քիչ ուշ մեր ճամփորդական խմբին միացավ <<Մասունք>> պարի խմբի ներկայացուցիչները։ Երբ եկան, սկսեցինք պարել ու ուրախանալ, պարեցինք մեր կողմից սիրված ու ծանոթ պարերը։
Արդեն երեկոյան երբ, լիճը աղմկում էր ու լողալ հնարավոր չէր, գնացինք հրացաններով կրակելու, որին հետևեց բանակի ու ռազմական հարցերին վերաբերվող զրույցը։ Ոմանք պատմեցին իրենց բանակային կյանքից, իսկապես մենք ուշադիր լսում էինք։ Զրույցից հետո առանձնապես հետաքրքիր բան չի եղել, գնացել ենք քնելու։

This slideshow requires JavaScript.

Կապ

Կապեր կոչվում են այն բառերը, որոնք որևէ բառ կապում են բայական անդամի լրացում և նրա հետ միասին դառնում են բայական անդամի լրացում։

Կապերը ըստ շարադասության լինում են երեք տեսակի։

Նախադասություններ- որոնք դրվում են կապվող բառից առաջ։ Օրինակ`մինչ, նախքան, չնայած, ի, հակառակ, հանուն և այլն։

Ետադրություններ- դրվում են կապվող բառից հետո։ Օրինակ` վրա, մասին, մինջև, տակ, մեջ, համար և այլն։

Երկդրությիւններ- կարող են դրվել և՛ կապվող բառից առաջ, և՛ հետո։ Օրինակ` բացի, չնայելով, անկախ և այլն։

Կապերը նախադասության անդամ ինքնուրույն չեն կարող լինում և հարցի չեն պատասխանում։

 

Կարդում ենք. Պարույր Սևակ

Պարույր Սևակ մարդը
Բանաստեղծ Սևակը
«Անլռելի զանգակատուն» պոեմը
Սևակյան ընթերցումների ձայնագրությունններ, տեսագրություններ:
Ճամփորդություն Սևակի ծննդավայր:

ՔՈ ԱՆՈՒՆԸ

Ես ատում եմ քո անունը,
Ինչպես որ դու
քեզ փայփայած
Իմ ձեռքերն ես ատում գուցե:

Ես ատում եմ քո անունը,
Որ խրվել է իմ լեզվի մեջ
Փշատենու փշի նման:

Եվ դու ինչո՞ւ ինձ չես հարցնում,
Թե քո անունն ի՛նչ գույն ունի:
Ես ատում եմ և այդ գույնը:

…Եթե աղջիկ ես ունենամ`
Նա կկոչվի քո՛ անունով:

Ես ատում եմ քո անունը…

Ութնյակնր

Բավական է
Ասես «ջանիկ»`
Իրեն կզգա
Նա երջանիկ…
Վա՜յ քո խելքին,
Վա՜յ քո երգին,
Վանդակ ընկած
Դու դեղձանիկ…
՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜
Զարմանքդ զո՜ւր է:
Չէ՞ որ հին խոսք է.
Հացը մի թուր է,
Որ տափակ կողմով նույնպես կտրում է:
Եվ կամ, որ նույնն է.
Շունը որ շուն է`
Ուտելիս նա՛ էլ
Ձայնը կտրում է:
՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜՜

Դպրոցական համազգեստի մասին

Ես աշակերտ եմ, ով սովորել է և՛ այն դպրոցում որտեղ կա համազգեստ, և՛ այնտեղ, որտեղ աշակերտները հագնում են այն, ինչ ցանկանում են։ Համազգեսը ըստ ինձ չունի ոչ մի դրական կողմ։ Երբ բոլորը համատարած հագնում են նույնը, ինչ որ չափով կորում է աշակերտի սեփական ճաշակի զգացողությունը և ինքնուրույն ընտրություն կատարելու հնարավորությունը։ Բոլորն էլ ցանկանում են տարբերվել մնացածից, Իսկ համազգեստը խլում է այդ հնարավորությունը։ Ծնողները հաճախ օրինակ են բերում սոցիալական խնդիրնեը: Եթե մի քիչ այլ տեսանկյունից դիտվի հարցը շատ պարզ կնկատվի, Որ շատ ավելի մատչելի է, Որ երեխան հագնի այն ինչ ունի տանը, այլ ոչ թե օգոստոսի վերջին շաբաթը ընկնի խանութներով ու նոր սև-սպիտակ հագուստ գնի։ Կան մարդիկ, ովքեր ասում են, իբր ազատ հագուստը խանգարում է ուսմանը։ Իմ կարծիքով նման բան չի կարող լինել, Որովհետև գիտակից երեխան, Ով գնում է դպրոց սովորելու համար՝ չի նայի հագուստին, Իսկ չսովորող ու ձգտում չունեցողը չի սովորի ոչ՛ սպիտակ ու ոչ՛ էլ կանաչ վերնաշապիկով։ հին դպրոցումս դեպք է եղել, երբ ես հիվանդացել էի և չէի կարող կիսաշրջազգեստ հագնել։ Ստիպված հագա սովորական շալվար, բայց երբ տնօրենը տեսավ “օրինախախտին” մոտեցավ ու սկսեց բարձր գոռալ ու ջղայնանալ, հենց այդ պահին էլ հասկացա, որ ես չեմ ցանկամում շարունակել ուսումս այնտեղ։ Այդ ու մնացած շատ ու շաաաատ խնդիրների պատճառով դուրս եկա այդ դպրոցից ու հիմա, երբ սովորում եմ այնտեղ, որտեղ չկա սև ու սպիտակի հանդեպ մեծ սեր, ես չեմ նկատում ուսման մեջ ոչ մի փոփոխություն ու սոցիալական որևէ խնդիրներ:

 

Ամանորյա խաղեր

Գլխարկի մեջ լցրեք թղթիկների վրա գրված տարբեր բառեր: Երեխաներից յուրաքանչյուրը պետք է գլխարկի միջից թղթիկ հանի ու կարդա գրվածը: Որից հետո երեխաները պետք է խմբով երգեն ամանորյա երգեր, որոնց մեջ կան այդ բառերը:

 Երեխաները հերթողվ թվարկում են, թե ինչ է բնորոշ Նոր տարվան, օրինակ, Ձմեռ Պապ, Ձյունանուշ, Տոնածառ, ձյուն, նվերներ, խաղալիքներ, քաղցրեղեն և այլն: այն երեխան, ով այլևս չի կարողանա տոնին բնորոշ երևույթ հիշել, խաղից դուրս է մնում: Հաղթում է նա, ով ամենաշատն է թվարկում ու մնում խաղի մեջ մինչև վերջ: